Coronavirus kan gamechanger worden

De financiële crisis die in 2007 in de VS begon spreidde zich uiteindelijk uit over de hele wereld. De banken kregen de schuld en de centrale banken plakten voor duizenden miljarden pleisters. Buikriemen werden aangehaald, Griekenland gered en langzaam keerde het vertrouwen terug.

De economie was net weer lekker op stoom, de bomen begonnen weer tot de hemel te groeien en de wereld was weer overgegaan tot ‘business as usual’. En dan nu een crisis van een heel ander formaat waarvan niemand nog weet waar die eindigt.

Bij de vorige crisis ging het om geld en het rotsvaste vertrouwen dat het na alle crises zoals die van 1929 en 1987 uiteindelijk wel weer op de rails komt. Geld lost alles op was het adagium. Nu staan Europa en de VS in een ‘lockdown’ die we sinds de oorlog niet meer hebben gehad. In een oorlog bromt de wapenindustrie en nadien moet veel dat is vernietigd weer worden opgebouwd.

Nu is van niets van dat alles sprake. Mensen in de dienstverlenende beroepen in Europa en de VS staan van de ene op de andere dag zonder inkomen. De vraag daalt, mensen sluiten zich thuis op en de banken worden geconfronteerd met bedrijven en particulieren die niet aan hun aflossingsverplichtingen kunnen voldoen.

En ditmaal is de oorzaak ongrijpbaar, tenminste zo lang er geen vaccin is gevonden. Opeens wordt duidelijk dat Europa wel erg afhankelijk is geworden van China voor de levering van mondkapjes tot medicijnen. Het kriskras rond de wereld vliegen maakt ook dat dit soort virussen in recordtempo overal opduiken.

Goochelen met miljarden sinds 2008 is één ding, het coronavirus dat nu mensen maandenlang uit hun gewone doen haalt is van een heel andere orde en heeft daarom veel meer psychologische impact. Het beïnvloedt het dagelijkse leven van iedereen en de bestaanszekerheid van een niet onaanzienlijk deel. En zoals we allemaal weten is psychologie het halve leven.

Daarom zal ook als deze storm is overgewaaid er veel meer blijven hangen dan na de financiële crisis. Mensen worden blijvend voorzichtiger in hun uitgaven, ze zullen meer buffers willen voor slechte tijden (wie zegt dat er geen nieuw virus opduikt zo lang de Chinese beestenmarkten blijven bestaan?). De globalisering is zeker een verliezer. Opeens loop je niet meer automatisch binnen als je de goedkoopste plek om te produceren opzoekt, het is zaak dat werelddelen ook een eigen verantwoordelijkheid hebben om essentiële zaken te produceren voor de eigen bevolking dicht bij huis.

Opeens is ook duidelijk geworden dat we niet meer overal heen hoeven te vliegen, met internet gaat het ook. En de doelloze consumptie van allemaal rommel zou het ook zo maar kunnen gaan verliezen van een zucht naar meer kwaliteit. Kortom, het milieu zal als winnaar uit deze medische crisis te voorschijn komen.

De financiële crisis heeft flink huis gehouden, maar zoiets hadden we eerder meegemaakt en behalve schelden op de banken en de Grieken die er een potje van hadden gemaakt was er weinig nieuws onder de zon. Deze crisis, omdat die zo diep ingrijpt in het dagelijkse leven van iedereen, heeft de potentie om een omslag in het denken te bewerkstelligen. De gevolgen zullen in elk geval dusdanig zijn dat de economie en de overheidsfinanciën een enorme optater krijgen die nog jaren voelbaar zal zijn. Maar wellicht ook een mooi moment om geruisloos de weg in te slaan naar nieuw denken over meer bewustwording en duurzaamheid, een weg die we anders op een later moment op de harde manier hadden moeten inslaan. En daarmee zou het coronavirus wel eens een echte gamechanger kunnen worden.