Merkel had geen keus

De afgelopen weken kwamen er tegenstrijdige signalen uit Duitsland. Het Constitutioneel Hof in Karlsruhe, de hoogste rechter, verklaarde het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank (ECB) onwettig. En deze week presenteerde Bondskanselier Angela Merkel samen met de Franse president Emmanuel Macron een door de lidstaten gegarandeerd herstelpakket voor de door corona zwaarst getroffen regio’s.

De uitspraak van ‘Karslruhe’ werd in het algemeen gezien als een aanslag op de EU en instituties als het Europese Hof van Justitie, dat formeel het laatste woord heeft over EU-aangelegenheden, en de ECB. Het zou een terugkeer zijn tot een enghartig nationalisme. Europa moest zich niet te veel aanmatigen en terug in haar hok.

Over de juridische merites van het vonnis heb ik als niet-jurist geen oordeel. Over de timing van het Hof, midden in de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, kan je van mening verschillen. Dat soort vonnissen komt altijd ongelegen, al is het ene moment soms nog slechter dan het andere.

Je kan je trouwens afvragen of de soep uiteindelijk zo heet gegeten zal worden. De ECB kreeg van het Hof drie maanden respijt om de opkoopprogramma’s beter te onderbouwen. In Brussel en Berlijn schijnt men er van uit te gaan dat de soep tegen die tijd voldoende is afgekoeld.

Maar politiek is het vonnis koren op de molen van niet alleen de populisten onder de oosterburen. Europa, de EU, is al lang niet meer de onomstreden hoeksteen van het Duitse politieke bewustzijn en dus de praktische politiek. De euro was/is voor veel Duitsers al een stap te ver. En het mocht onder geen beding een transferunie, van het spaarzame Noorden naar het potverterende Zuiden, worden. Die geluiden komen niet alleen uit extreem-rechtse kelen. Het is een wijdverbreid sentiment.

Merkel nam dan ook een risico door met Macron dat regionale steunpakket op te tuigen. Dat pakket wordt niet gefinancierd met eurobonds. Dat zou ze nooit hebben kunnen verkopen. De Europese Commissie leent die 500 miljard op de kapitaalmarkt en de lidstaten staan garant.

Die constructie zou voor de ‘vrekkige vier’, Nederland, Oostenrijk, Zweden en Denemarken, nog net acceptabel zijn geweest, ware het niet dat het niet om leningen maar om giften gaat. Gratis geld, en dat voor de brassers in Italië, en in mindere mate in Frankrijk en Spanje. Dat vinden ze in Den Haag, Kopenhagen, Stockholm en Wenen geen goed idee.

Dat vonden ze in Berlijn tot voor kort ook niet. En toch ging Merkel overstag. De operatie was ‘eenmalig’ en noodzakelijk in een noodsituatie van historische omvang, aldus de Bondskanselier. Maar ze weet natuurlijk ook dat ze daarmee op den duur de deur naar de eurobonds ontgrendelt. Dus waarom?

Bij Merkel kan je doorgaans van twee dingen overtuigd zijn. Als ze een beslissing neemt, heeft ze de beleidsmatige consequenties meestal goed doordacht. En ten tweede, ze probeert de politieke risico’s voor zover mogelijk te verdisconteren. Samen vormen ze de leidraad van vrijwel al haar politieke handelen.

Dat gold heel sterk voor haar opstelling in de vluchtelingencrisis van 5 jaar geleden. Alleen, in die crisis had ze die politieke risico’s onderschat. De opmars van de extreem-rechtse Alternative für Deutschland (AfD), was het gevolg. De AfD is nu de grootste oppositiepartij in de Bondsdag en domineert in de Oostduitse deelstaten, de voormalige DDR, steeds nadrukkelijker de agenda.

Er zijn waarnemers die in de protesten tegen Merkels coronabeleid de eerste tekenen zien van een herhaling van het anti-vluchtelingen-oproer van 2015. Het verzet, op straat en vooral in de sociale media, heeft een omvang aangenomen die bij ons onbekend is. In hoeverre het georkestreerd wordt door bijvoorbeeld het Kremlin weet niemand. Merkel liet twee weken geleden in elk geval een waarschuwing horen. Maar over wie de grote profiteurs zijn van het anti-corona-ongenoegen, hoeven we niet te speculeren. Dat is extreem-rechts.

Dat is, understatement, niet het ideale klimaat om reddingsplannen voor Europa bij veel Duitse kiezers, onder wie ook overtuigde non-populisten, aan de man te brengen. En toch heeft Merkel deze, zeker voor haar vergaande stap gezet. En voor het antwoord moeten we terug naar haar leidraad bij de politieke besluitvorming. Ze ziet geen alternatief.

Dat heeft alles te maken met de positie van Duitsland in de EU. De Bondsrepubliek is de supermacht binnen de Unie. In Parijs kunnen ze daar moeilijk aan wennen, maar het is zo. Zonder en zeker tegen Duitsland, ook nog de belangrijkste betaalmeester, is niet veel mogelijk.

Dat brengt grote politieke verantwoordelijkheden mee. Daar waren de Duitsers nooit zo happig op. De buren mochten zelfs maar niet het idee krijgen dat ze stiekem uit waren op een Duits Europa. De Bondsrepubliek was een Europees Duitsland dat geleerd had van zijn geschiedenis. Het kende zijn plaats.

Op den duur valt dat niet vol te houden. Wie machtiger is dan de partners heeft automatisch meer invloed en verantwoordelijkheid. De Duitse verantwoordelijkheid voor de EU is van een andere orde dan die van Nederland of elke andere lidstaat, inclusief Frankrijk. Bovendien, met zijn verleden kan Duitsland een mislukken van het ‘Europese Project’, nooit voor zijn rekening nemen.

Merkel heeft tot nog toe in crisistijden, of het nu om de euro of Griekenland ging, toen het voortbestaan van de EU eveneens in gevaar was, altijd gedaan wat minimaal nodig en maximaal verkoopbaar is. En voor de corona-crisis ziet ze kennelijk geen andere oplossing dan wat ze nu met Macron heeft bekokstoofd.

En, – geheel terzijde en op geen enkel waarneembaar feit gebaseerd, een ondeugende gedachte: misschien gaat ze ervan uit dat het plan in deze vorm niet door de ballotage van de lidstaten komt. Dat de vrekkige vier genoeg weerstand mobiliseren om van die vermaledijde giften toch leningen te maken. Dat zou goed in haar kraam te pas komen. Zij heeft gedaan wat ze kon doen, het positieve signaal afgegeven, maar de lidstaten beslisten anders. Helaas.

Je moet altijd uitkijken om politieke leiders van al te cynische machinaties te verdenken. Dat is iets voor complotgekkies. De politici van nu zijn zelden bij Machiavelli in de leer geweest. Maar bij Merkel weet je het nooit. Mutti is harder, intelligenter en na 15 jaar in de slangenkuil gehaaider dan de meeste collega’s.

4 reacties op ‘Merkel had geen keus

  1. Als ik het goed begrijp zijn via de ECB, via het ESM en nu weer via een potje van Van der Leyen duizenden miljarden euro beschikbaar voor landen die de crisis te boven moeten komen. Zouden wij van ons aandeel daarin de miljarden mogen aftrekken die onze regering rechtstreeks in de economie pompt? Ik vertrouw Hoekstra niet, maar ik vertrouw Timmermans en Van der Leyen nog minder bij het verkwisten van mijn belastingcenten.

    Like

  2. Op de site van FvD lees ik het volgende:
    https://www.fvd.nl/duits-grondwettelijk-hof-torpedeert-eu

    De EU, ECB en het Europese Hof drukken zaken door en dekken die af, die in flagrante tegenspraak zijn met de eigen EU-wetten en regels; je reinste dictatuur!
    De EU bestaat namelijk uit autonome lidstaten en niet uit een eenheidsstaat.
    Mochten de EU en Merkel daar mee doorgaan, dat zal het Duitse Hof hopelijk juridische actie ondernemen tegen genoemde persoon en instanties.

    Like

  3. Onlangs klonk uit de minaretten in Izmir het verzetslied “Ciao bella”; dit lied was het lijflied van de opstand tegen de Spaanse Overheid in de serie: la Casa de Papel (het huis van papier). Een oproep tot opstand tegen de Turkse overheid en haar Islamitische terreur.

    Ik zou het verzet tegen de huidige EU-dictatuur van harte steunen met dit lijflied als eenheidssymbool!

    Like

    1. De populariteit van Bella Ciao nam 80 jaar geleden enorm toe in Italië toen de oorspronkelijke versie van een nieuwe tekst werd voorzien en het lijflied werd van de Partizanen in hun strijd tegen de Duitse bezetter.
      In die situatie zitten inmiddels alle EU-lidstaten nu Brussel de teugels steeds strakker aanhaalt, tegen de eigen wetten in en met als enige ruggensteun een partijdig EU-hof.

      Bella Ciao

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.