De polder is geen VS

Ik heb ruim vijf jaar in Zuid-Afrika gewoond en gewerkt. Tijdens de laatste stuiptrekkingen van de Apartheid. Als blanke man heb ik racisme niet aan den lijve ondervonden. Ik was bevoorrecht. Een verslaggever die observeerde en noteerde wat eeuwenlang ‘institutioneel racisme’, om die bloedeloze abstractie toch maar te gebruiken, voor de meeste bewoners betekende.

Na een reportage in een township vertrok ik weer naar mijn huis achter beveiligde hekken in een lommerrijke buitenwijk van Johannesburg. Wat ik in die townships zag aan armoede, troosteloosheid, geweld – crimineel, tribaal, en door de politie – schreef ik zo goed mogelijk op. Ik was getuige en geen slachtoffer. Een stukje tikken was ook geen daad van protest. Ik deed mijn werk. Zo professioneel mogelijk, maar ik was geen partij. Journalistiek is geen activisme. Dat vond ik toen en dat vind ik nog steeds.

Ik heb ook regelmatig beroepsmatig door de VS gereisd, inclusief de zuidelijke staten. Daar is het ‘institutioneel racisme’ ruim 50 jaar geleden afgeschaft. Na tientallen jaren meestal vreedzaam vechten door zwart èn blank. Vaak met gevaar voor eigen leven tegen de rabiate blanke hetzers.

Dat racisme is ondanks die wetten nog steeds niet verdwenen, zoals we ook de afgelopen week hebben gezien. Het is overdreven en een gemakzuchtige metafoor om te zeggen dat het in het blanke Amerikaanse dna zit. Het was en is cultuur, diep geworteld en versterkt door, naast vaak onverbloemd racisme, economische en sociale discriminatie. Dat maakte het natuurlijk niet minder mensonterend. Maar het ligt niet onveranderbaar vast tot het einde der tijden.

Die ervaringen geven me enig vergelijkingsmateriaal met wat er bij ons in de polder gebeurt. Het is puur andekdotisch en pretendeert niets meer te zijn dan mijn eigen waarnemingen en dan ook nog door de blanke, bevoorrechte verslaggeversbril.

(De anti-apartheidstrijder Steve Biko weigerde zijn rechters ‘wit’ te noemen. Ze waren niet wit, eerder roze, als biggen. Dit terzijde.)

Dus om het nog maar eens te onderstrepen: die vernedering van etnisch profileren en afwijzing bij een sollicitatie omdat je pigment wat donkerder is uitgevallen of je naam een te exotische klank heeft, heb ik nooit ondergaan. Ik kan het proberen na te voelen, maar dat is surrogaat. Ik voel het niet tot in mijn merg. Net als bij de meeste blanke polderbewoners blijft het buiten mijn belevingswereld.

En ik wil direct aannemen dat het in de polder vaak niet pluis is. We hebben als bevolking soms last van een te positief zelfbeeld. Tolerant, ruimdenkend en progressief. Dat is vaak alleen vol te houden via de struisvogel-methode maar vooruit. Amerikaanse, of ook Britse toestanden, in het VK weten ze ook van wanten, zul je hier niet gauw vinden.

Van tijd tot tijd worden we opgeschrikt uit onze zelfgenoegzaamheid. Vijf jaar geleden kwam Mitch Henriquez in het Haagse Zuiderpark dood uit een politieklem. Zwarte mannen in te dure auto’s worden vaker aangehouden dan blanke mannen in te dure auto’s. En wat de belastingdienst tijdens de toeslagenaffaire uitgevroten heeft, is met recht een schandaal. Dus ja, in de polder zijn we er bij alle borstklopperij niet van gevrijwaard.

Morele verontwaardiging is vaak selectief en hypocriet. Maar niet altijd. Toen de toeslagenaffaire bloot werd gelegd, waren het land en de Tweede Kamer te klein. Het kostte de staatssecretaris de kop. Het werd een zaak die ongetwijfeld vele juridische en politieke staartjes krijgt of, zie de gesneuvelde staatssecretaris, al heeft gekregen. Zoals de aanklacht wegens knevelarij tegen topambtenaren van de belastingdienst en vermoedelijk een parlementaire enquête, al dan niet ‘mini’.

Natuurlijk zoeken ook hier autoriteiten onder het tapijt naar de juiste plek voor dit soort netelige kwesties. Dat lukt soms wel en soms niet, het komt aan het licht en dan grijpen meestal andere autoriteiten toch in. De agenten die Mitch Henriquez in de fatale houdgreep hadden genomen, stonden wel voor de rechter.

Ondanks zijn tekortkomingen is dit nog steeds een naar behoren functionerende rechtsstaat. Natuurlijk gaan er dingen fout maar de doofpot behoort niet tot de attributen van de rechterlijke macht. Justitie neemt onderbouwde beschuldigingen van discriminatie, wegen ras, geslacht of seksuele geaardheid, vrijwel altijd serieus. Vraag maar aan Geert Wilders.

Dit is ook een land dat voor de traditionele anti-Piet-protesten een speciaal vak inruimt voor demonstranten. Dat hoort inmiddels bij de folklore. En pro-Pieten die die demonstranten tegen willen houden, krijgen een taakstraf. Die demonstranten mogen het hoogste woord voeren in de talkshows en zijn verzekerd van instemmend geknik. Het eventueel uitgenodigde tegengeluid blijft meestal beleefd.

Dat de diverse actiegroepen in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en elders, de moord op George Floyd in Minneapolis gebruikten als aanleiding om ook de misstanden bij ons in de polder aan de kaak te stellen, is natuurlijk hun goed recht. Daar zullen ook Geert Wilders en Thierry Baudet niets op willen afdingen. En dat de collectieve verontwaardiging soms in de emotionele overdrive ging, is ook te begrijpen.

Toch zijn een paar kanttekeningen op hun plaats. Als organisatie ben je medeverantwoordelijk voor het goede en veilige verloop. Dat is niet alleen het pakkie-an van de autoriteiten. Je bent niet alleen de consument van het demonstratierecht. Dat is te makkelijk. Toen het op de Dam overbevolkt raakte en mis ging met die anderhalve meter had ook de organisatie kunnen en moeten ingrijpen.

Het had inderdaad voor de hand gelegen om dat in overleg met de burgemeester en politie te doen. Maar toen die het onbegrijpelijk lieten afweten, hadden ze zelf de toeter ter hand kunnen nemen en de mensen oproepen naar huis te gaan. Het risico van besmetting was te groot. Demonstreren is een groot goed, maar de gezondheid van anderen ook. Daar rekening mee houden is ook burgerzin. Want zoals we uitentreuren horen, corona discrimineert niet op kleur.

En echt, de polder is geen VS of Zuid-Afrika van voor de Apartheid.

7 reacties op ‘De polder is geen VS

  1. Ik ben het niet altijd eens met deze auteur, maar hulde voor dit stukje. Goed om kritisch te blijven bij het overdreven “woke” gedoe in ons polderlandje.

    Like

  2. Prima stuk, juist door de persoonlijke ervaringen opgedaan in diverse landen. Chapeau!

    Like

  3. Heel goed verhaal!
    Zelfreflectie dat is belangrijk, niet de weegschaal door laten slaan, en de slachtofferrol hanteren.
    Het moet niet zo zijn dat wanneer je zwarte Piet gewoon leuk vindt , het stempel racist opgeplakt krijgen.
    Je aan wetten en regels houden!
    Eerst maar eens minder schietincidenten, overvallen en moorden, en graag daadkrachtige leiders en bestuurders.

    Like

  4. Zelfreflectie geldt voor alle huidskleuren en religie’s.
    De weegschaal moet niet doorslaan!

    Like

    1. Ik kan de radio of de televisie op een willekeurig moment aandoen, grote kans dat het weer gaat over discriminatie of racisme. Zwarte mensen kunnen niet klagen over aandacht van de journalisten die alle andere gebeurtenissen in de wereld en zelfs corona overschaduwt.

      Waarom trekken zwarte mensen zich zoveel aan van wat witte mensen van ze denken? Ze moeten meer vertrouwen op eigen kunnen. De slavernij is in Amerika in 1865 afgeschaft. De pogroms in Rusland dreven vanaf 1880 miljoenen joden naar Amerika. Kijk hoe beide bevolkingsgroepen het 155 jaar later doen. De apartheid is pas 30 jaar geleden afgeschaft. Maar nu, met zwarte heersers, is de toestand in Soweto nog steeds deplorabele, ondanks dat Zuid-Afrika veel meer natuurlijke hulpbronnen heeft dan Nederland.

      Toen ik lang geleden tegen een oude Duitse vioolbouwer in den Haag zei dat zijn viool niet mooi klonk, zei hij: “Man kan nicht immer die Schüld an das instrument geben”.

      Like

  5. Met een aanvulling.
    Als ik bijv naar de Dam was gegaan en het was daar zo druk geworden was ik zelf naar huis gegaan. Eigen verantwoordelijkheid is kennelijk ook niet of nauwelijks aan de orde

    Like

Reacties zijn gesloten.