Laat J.P. Coen maar staan

In het Engelse Bristol kieperden actievoerders het standbeeld van een plaatselijke weldoener in het water. Edward Colston was een grote zoon van de stad. Bij zijn dood ging een groot deel van zijn vermogen naar de armenzorg. Alleen, aan dat geld kleefde bloed. Colston was rijk geworden van de slavenhandel.

Het incident blaast weer nieuw leven in een oude discussie. Kan je historische figuren verantwoordelijk stellen voor wat nu wel en toen niet als misdaden werden gezien? En daaruit afgeleid, hebben ze recht op eerbetoon in de openbare ruimte?

En wie zou bij ons in aanmerking komen voor een duik in de haven? Jan Pieterszoon Coen?

Dat is allang niet meer een kwestie voor stoffige historici. Zo’n man, nooit een vrouw, roept zoveel weerstand op, dus weg van de sokkel en naar de kelder van het museum. Als ie al niet omgesmolten moet worden. Als we daarmee de gevoelens en gevoeligheden van ‘mensen van kleur’ kunnen ontzien, waarom niet? Anders gezegd: waarom moet je J.P. Coen pontificaal op zijn voetstuk op dat plein in Hoorn laten staan?

Het voor de hand liggende antwoord is dat deze figuren deel uitmaken van ons verleden. Dus wegstoppen is ook een belangrijk deel van dat verleden wegstoppen. Dat kun je beter niet doen. De geschiedenis, het verhaal van dat verleden, bepaalt voor een belangrijk deel onze nationale identiteit. En je moet heel voorzichtig zijn als je aan die identiteit begint te sleutelen. De zenuwen liggen gauw bloot.

Het debat over Zwarte Piet is natuurlijk het schoolvoorbeeld. Veel mensen krijgen een waas voor ogen als ze een actievoerder van Kick-out Zwarte Piet zien. Onschuldig kinderfeest, traditie, niks met racisme te maken. Oprecht gemeend, meestal. Dus zo’n actievoerder is voor hen vooral spelbederver. Dat hij soms doorschiet en de brave vader en moeder die met hun koters aan de kade de stoomboot verwelkomen, al dan niet openlijk beschuldigt van racisme, zorgt niet voor meer begrip.

Tradities zijn vaak verzonnen en geschiedenis is een verhaal. Dat impliceert dat het ook veranderd kan worden. Dat gebeurt ook, voortdurend. Een traditie kan alleen overleven als ze zich aanpast aan veranderende omstandigheden. Starre tradities sterven uit. Zwarte Piet, opnieuw bijvoorbeeld, is allang niet meer de boeman van 60 of 50 jaar geleden. Hij is tegenwoordig meestal de veel slimmere sidekick van Sinterklaas, een vaak suffe boomer. En binnenkort vooral te zien als Roetveeg Piet.

Geschiedenis ligt evenmin als een mummie in de nationale grafkelder. De belangrijkste feiten veranderen zelden, ze blijft dood en begraven, maar de interpretatie verandert wel. Het perspectief verschuift met de tijd. Dat houdt de geschiedenis levend en interessant. Ze wordt daardoor ook vaak het strijdperk voor rivaliserende opvattingen en in de praktijk een rommelzolder waar iedereen zijn eigen gelijk bij elkaar kan scharrelen.

In dat geval wordt geschiedenis ook politiek. Dat standbeeld in Hoorn werd opgericht in de 19-de eeuw, het tijdperk van nationalisme en nationale helden. Coen werd geëerd als groot vaderlander die, mooi meegenomen voor de plaatselijke trots, ook nog uit Hoorn kwam. Maar vaderland en natie zouden hem niets gezegd hebben. Dat zijn begrippen van na zijn tijd.

Dat geldt ook voor racisme. Dat was een product van de 18de eeuwse Verlichting toen de helden van de geest mensen begonnen onder te verdelen in categorieën. Het begon als wetenschap en ontaardde in rassenkolder waarin de superioriteit van het blanke tegenover de andere rassen werd ‘bewezen’. Daar had Coen geen weet van.

In de tijd van Coen (1587-1629) was religie de grote scheidslijn. Ook reden genoeg om iemand over de kling te jagen, natuurlijk, maar huidskleur was niet doorslaggevend. Katholiek of hervormd was in het Europa van de godsdienstoorlogen veel gevaarlijker. En moslim, hindoe, boeddhist en de rest daarbuiten, in wat later de koloniën zouden worden. De mensheid bestond trouwens ook niet. Dat is eveneens een uitvinding van later datum.

Coen zal zich er vermoedelijk niet mee bezig hebben gehouden. Hij was vooral zakenman, een supermanager, de eerste echte topman van de VOC. Je zou hem nu moeiteloos kunnen voorstellen als ceo van een multinational als Shell.

De herwaardering van historische figuren is een bijna natuurlijk maar ook moeizaam, soms pijnlijk proces. Van het ene moment op het andere van held naar schurk, dat kan niet zonder slag of stoot. En al helemaal niet als dat debat gevoerd moet worden, terwijl buiten de boel in de hens staat.

Het beste zou zijn als het per geval beoordeeld wordt. Wat heeft Coen gedaan dat dat standbeeld rechtvaardigt? Waren zijn verdiensten per saldo groot genoeg om dat beeld toch maar te laten staan en niet af te voeren naar de museumkelder?

Bij die beoordeling moet rekening gehouden met toen en nu, wat toen gebruikelijk was en nu voor grote groepen onaanvaardbaar is. Kan je volstaan met een verklarende tekst of gaat man’s zonderegister toch alle perken te buiten?

Bij het beeld van Coen is vier jaar geleden een keurige tekst aangebracht. Daarin wordt feitelijk gerefereerd aan zijn grootste misdaad, de slachting van duizenden bewoners van het eiland Banda. Ze hadden in strijd met hun VOC-contract nootmuskaat geleverd aan de Britten. Zo’n strafexpeditie was destijds, en ook later, niet ongebruikelijk. Volkenmoord was een begrip dat niet bestond.

Is die tekst genoeg? Dat hangt af van wat je de nadruk wil geven en dat zal voorlopig wel omstreden blijven. En voor wat het waard is, wat mij betreft kan Coen blijven staan.

4 reacties op ‘Laat J.P. Coen maar staan

  1. Heel mooi verhaal, ik kan me er goed in vinden!
    Maar de weegschaal raakt nu uit balans , het is zwart wit of wit zwart.
    Er demonstreren mensen met goede bedoelingen en mensen die hun kans schoon zien om er van alles bij te halen.
    En een heel slecht voorbeeld is zo’n rapper, met een groot minderwaardigheidscomplex, veel jongeren houden van dit soort rappers.
    Geschiedenis is verleden tijd, al kun je er altijd van leren. Maar als het over geld gaat waait bloed aan kleeft, dan mogen velen opstaan.
    Idioterie om beelden omver te halen en straatnamen te willen wijzigen. Stop maar met die peperdure gouden koets en het vele geld wat de niet gekozen Oranje’s toegestopt krijgen.
    Dat is pas ouderwets de adel en het volk, wat dat betreft is er niet veel verandert.
    Alleen zwarte Piet moet roetveeg piet worden.

    Like

    1. Als je moreel verontwaardigd bent over de manier waarop je vader aan zijn geld is gekomen, is de eervolle weg om zijn erfenis af te wijzen.

      Als we ons distantiëren van ons historisch verleden vanwege de manier waarop onze Heren Zeventien en de Oranjes hun rijkdommen vergaarden, haal dan niet alleen het standbeeld van hun dienaar, J.P. Coen, van zijn sokkel, maar vernietig alle kunstschatten die we aan hen te danken hebben, zoals het Rijksmuseum, het Paleis op de Dam, de grachtengordel en nog veel meer. We zouden terug moeten keren naar het welvaartsniveau van een derdewereld land, dat waarschijnlijk veel minder aantrekkelijk zou zijn geweest voor de mensen die nu aangetrokken worden door onze welvaart en ons en passant ter verantwoording roepen voor de misdaden van onze voorvaderen.

      Like

  2. Het is de kunst lijkt me om van de geschiedenis te leren en niet om ons door de geschiedenis te laten regeren.

    Like

  3. Nu praatprogramma’s tot vervelens toe mensen uitnodigen die zich gediscrimineerd voelen, is het verfrissend onderstaand artikel te lezen van een zwarte Amerikaanse professor, die helaas anoniem schrijft, omdat hij/zij vreest voor zijn/haar baan bij de linkse Berkeley universiteit.

    We moeten het niet hebben over discriminatie, maar over het brute optreden van de Amerikaanse politie. Dat krijgt minder aandacht door alle geklaag over discriminatie. Of het nu een witte of een zwarte arrestant betreft, of iemand daar tussenin, een agent die een vluchtende verdachte doodschiet, moet niet alleen ontslagen worden, maar ook nog eens aangeklaagd worden voor moord. Het feit dat hij bij de politie werkt, mag geen verzachtende omstandigheid zijn.

    Onderstaande artikel maakt duidelijk dat oververtegenwoordiging in de USA van mannen en zwarten bij criminelen ook daar aan kan liggen dat mannen vaker crimineel zijn dan vrouwen en zwarten vaker crimineel zijn dan Arabieren, Japanners, Chinezen en blanken. Slavenhandelaren selecteerden waarschijnlijk meer op fysieke kracht dan op IQ.

    Maar laten we het hebben over de politie…

    https://californiaglobe.com/section-2/uc-berkeley-history-professors-open-letter-against-blm-police-brutality-and-cultural-orthodoxy/

    Like

Reacties zijn gesloten.