Beeldenstorm is onzin

Vroeger had je in de geschiedenis de theorie van de grote man. De grote man, hoogst zelden een vrouw, drukte een onuitwisbaar stempel op zijn tijd. Hij was de leider in revoluties, opstanden, oorlogen en soms ook in vredestijd.

Er werd vaak gesteggeld over wie wel, wie niet en hoe ‘groot’ iemand was. Was Napoleon groot? Willem van Oranje? Churchill? Bismarck? Het antwoord was vrijwel altijd een kwestie van nationale smaak. Dus Napoleon was en is voor de Fransen een held. Willem van Oranje bij ons de vader des vaderlands. Bismarck de architect van de eerste Duitse eenheid (van 1871 tot 1945). Churchill de inspirerende leider in de Tweede Wereldoorlog. Zonder hen was ‘de’ geschiedenis anders verlopen.

Dat laatste valt natuurlijk onmogelijk vast te stellen. De geschiedenis is geen laboratorium waar experimenten kunnen worden herhaald. Later is de klad gekomen in de theorie van de grote man. Langdurige, verborgen trends en sociaal-economische ontwikkelingen bleken veel belangrijker.

Dat betekende niet dat de grote man of soms vrouw helemaal uit beeld verdween. Die grootheid werd meestal genuanceerd tot ‘uitzonderlijke persoonlijkheid’. Ze waren niet meer van bovenmenselijk formaat maar wel van duidelijk groter kaliber dan hun tijdgenoten. Niet langer de schrijvers van het drama maar wel de regisseurs en het applaus was niet altijd verzekerd.

Napoleon werd een groot veldheer en staatsman maar met fatale zwakheden. Churchill gold als een mislukking tot Hitler hem de kans bood tot grote hoogte te stijgen. Bismarck zag zijn kans en greep hem met beide handen. Willem van Oranje faalde in zijn pogingen om de noordelijke en zuidelijke Nederlanden bij elkaar te houden en eindigde als de leider van de noordelijke opstand.

(Op sommige deelgebieden gaat de theorie van de grote man nog wel op. Niemand twijfelt er aan dat Johan Cruijff voor de ontwikkeling van het moderne voetbal belangrijker is geweest dan pakweg Leo Beenhakker of Dick Advocaat. – Behalve Louis van Gaal, natuurlijk. Er is maar één groot voetbaldenker en dat is L. v. G. zelf- . Maar dat blijft een bijveld van de geschiedenis.)

Met het verbleken van de theorie van de grote man, werden ook de grote mannen zelf aan een nader onderzoek onderworpen. Betekende historische grootheid ook morele grootheid? En wat betekent dit als de morele tekortkomingen de historische prestaties overschaduwen? En vooral, wie bepaalt dat? Wie kan of mag zich de rol van scherprechter aanmeten?

Dit is een politiek-cultureel vraagstuk waar je niet altijd makkelijk uitkomt. Soms is het helder. Hitler, Stalin, Mao en Pol Pot drukten ontegenzeggelijk dat onuitwisbare stempel op hun tijd en hun land. Maar niemand die enigszins bij zijn verstand is zal het in zijn hoofd halen hen ‘grote mannen’ te noemen. Ze waren monsters, zij het van onbetwistbaar historische betekenis.

Moeilijker ligt het bijvootbeeld al bij de leiders van de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog. Een aantal van die ‘Founding Fathers’ waren slavenhouders. Ze schreven hooggestemde teksten over de waardigheid van de mens, maar op hun plantages zwoegden slaven. Een van de opstellers van de onafhankelijkheidsverklaring, Thomas Jefferson, had er meer dan 600 en verwekte bij zijn favoriete slavin zeven kinderen.

Toch zullen er weinig Amerikanen zijn, blank èn zwart, die hun historische grootheid willen ontkennen. Maar dat hun bladzijden in de nationale annalen niet alleen in schoonschrift zijn geschreven, wordt nu wel algemeen erkend. Als je zegt dat The Founding Fathers in moreel opzicht niet altijd lichtende voorbeelden waren, word je niet meer onder de pek en veren het dorp uit gejaagd.

Tot hun erfenis behoort de eeuwige schandvlek, het racisme, waar de VS zoals we de afgelopen weken hebben gezien, nog steeds mee worstelt. Maar hun verdiensten als stichters van de eerste echte democratie, – behalve voor de zwarten en die andere vertrapte minderheid, de Indianen, natuurlijk -, wegen kennelijk zwaarder.

The Founding Fathers bevinden zich in het voorportaal van de grijze zone. Ze krijgen, – verdienen? – nog het ruime voordeel van de twijfel. Hun standbeelden mogen blijven staan, al is het wel aan te bevelen er een verklarende tekst bij te leveren.

Nog lastiger wordt bij figuren die lang in de zon hebben gestaan maar in deze tijd steeds donkerder schaduwen werpen. Bij ons in de polder komen we dan gauw terecht bij de Helden van de Gouden Eeuw, de grote admiraals en vooral Jan Pieterszoon Coen.

De discussie spitst zich toe op de vraag hoe we die figuren moeten beoordelen. Waar leggen we het zwaartepunt? Zien we ze in de eerste plaats als ‘kinderen van hun tijd’ met de bijpassende noties van goed en kwaad? Of leggen we de morele maatstaven van deze tijd aan? En niet alleen de morele maatstaven maar ook de eigen politieke voorkeuren? Zien we Coen als een 17de eeuwer of als een hedendaags monster?

Een neutrale, onafhankelijke blik blijkt vrijwel ondoenlijk omdat op een figuur als Coen idealen, denkbeelden en oordelen uit andere tijden dan de zijne worden geprojecteerd. In de 19de eeuw, toen de Gouden Eeuw werd uitgevonden en het nationalisme helden nodig had, was hij een held. Dat bleef hij misschien niet helemaal onomstreden tot redelijk ver in de vorige eeuw. Nu is hij ook en, afhankelijk van de kringen waarin je verkeert, misschien vooral de slachter van Banda.

De verwerping door de anti-racisten lokte, daar kon je donder op zeggen, de tegenreactie uit van de blanke identiteitsbewakers voor wie Coen een held blijft. Coen is de historische evenknie van Zwarte Piet geworden, om wie net als om het fictieve hulpje van Sinterklaas een heftige cultuurstrijd dreigt op te laaien.

Coens historische betekenis, positief en negatief, is daaraan ondergeschikt geraakt. Of meer en betere kennis van de geschiedenis daaraan veel zal veranderen, waag ik te betwijfelen. Natuurlijk is het goed de feiten over de slavenhandel te weten; kunnen we alleen maar toejuichen. Zoals het ook toe te juichen valt om ideeën over historische grootheid steeds weer op de proef te stellen. Geschiedenis geldt niet voor niets als een voortdurende ‘dialoog met het verleden’.

Alleen, of een ‘beeldenstorm’ daarbij helpt, is zeer de vraag. Niet alleen het beeld maar bij alle emoties wordt ook de redelijkheid van haar sokkel getrokken. Daar is nog nooit iemand iets mee opgeschoten.

14 reacties op ‘Beeldenstorm is onzin

  1. Geschiedenis het woord zegt genoeg, alles moet je zien in de toenmalige tijd.
    Laat de beelden staan, Churchill verdiende wel degelijk een beeld, en ook onze zeevaarders.
    Wie zonder zonde is werpe de eerste steen…
    En de actievoerders moeten met hun handen afblijven van beelden.
    Met die handen moeten ze aan het werk gaan.
    En geschiedenis lessen volgen, ook over de huidige tijd en landen waar mensen nu onderdrukt worden en niet vrij zijn!
    En al die praat programma’s met die irritante z.g BN ers, die het eens zijn met de actievoerders.
    Ik kijk nog even naar de misdaadcijfers van nu.
    Zelfreflectie daar hebben velen geen boodschap aan.

    Like

    1. Wie zonder zonde is werpe de eerste steen…Met die tekst kun je iedereen de mond snoeren. Een tekst die veel misbruikt is, ook dat leert de geschiedenis.

      Like

  2. Hoe ga je met de geschiedenis om en laatje de geschiedenis met jou om gaan? Laten wij ons door de geschiedenis regeren, of willen en kunnen wij van de geschiedenis leren? Ook voor vandaag geldt dat wij kinderen zijn van onze tijd. Wie viel er over het woord negerzoen, jodenkoek, zwarte Piet? Kennelijk laten we ons door de geschiedenis regeren gezien de loskomende emoties en nog steeds niet in staat om er van te leren . Ons eigen gelijk zal en moet zegevieren omdat wij het gelijk en het morele recht aan onze kant hebben. `Een eeuwenoude traditie waar ook de moderne mens van vandaag geen afstand kan nemen.

    Like

  3. Zijn we gedaald tot het niveau van de Taliban, die beeldhouwwerken opblazen omdat ze de cultuur haten die hen heeft gemaakt? Ik durf te wedden dat aan elk persoon waarvan een standbeeld is gemaakt bloed kleeft. Ook aan Mohammed, maar moslims beelden hem daarom misschien niet uit. Als we J.P. Coen neerhalen, laten we dan meteen standbeelden van alle Oranjes neerhalen uit wier naam Coen handelde; het Mauritshuis en de grachtenpanden slopen en alle 17de Eeuwse schilderijen verbranden die met het geld van de VOC zijn betaald.

    In 2009 bezocht ik de Banda-eilanden ten zuiden van Ambon, heftig betwist door Engelsen en Hollanders vanwege de unieke locatie van nootmuskaat. Daar staat een plakkaat ter herdenking van de stamhoofden die door Coen zijn vermoord. De aanleiding was de moord op onze zeeheld Verhoeff. Maar op dat eiland staat ook een plakkaat van “Pieter van zoon Coen” en een buste van onze koning Willem III, vertegenwoordiger van het Cultuurstelsel. Alle forten die de Nederlanders hebben gebouwd staan daar nog. VOC-kanonnen steken mistroostig in de grond als herinnering aan een ver verleden.

    De Indonesiërs zijn niet zo primitief dat ze hun verleden uitwissen. Nederland was slechts een rimpeling in hun geschiedenis.

    Like

    1. Als we nou toch standbeelden gaan neerhalen, geldt dat ook die van Wilhelmina?

      Wilhelmina was op geen stukken na zo heldhaftig of democratisch, als ons wordt wijs gemaakt; in tegendeel!
      Lees het boek “Geschiedenis van Ministerie van Justitie in oorlogstijd” van Marcel Verburg, dat gebaseerd is op vrij gegeven files van het betrokken Ministerie, aantekeningen van Wilhelmina en van alle betrokken ministers. De haren rijzen je te berge.
      Daarom ben ik klaar met het Koningshuis en alle opvolgers van Wilhelmina.

      Like

  4. Deze situatie escaleert alleen maar omdat er in groepen of in rassen wordt gedacht voor sommigen. Het beste is om hier kleurenblind naar te kijken, jij een Nederlands paspoort en de Nederlandse taal macht? Dan ben je gewoon Nederlander, no questions asked. Hoe vaak wordt aan zo’n gekleurd persoon de vraag gesteld waar hij eigenlijk vandaan komt. Kan me zo voorstellen dat je je dan niet bepaald gewenst voelt.

    Aan de andere kant dienen immigranten zich gewoon aan te passen aan de Nederlandse Grieks-Romeins-christelijk/Joodse-Humanistische-Verlichte cultuur (hopelijk beledig ik nu niemand…). Je dient hier de taal te spreken en je te conformeren aan de Nederlandse normen en waarden. Dat begint thuis, maar ook op scholen en in het onderwijs. Daarom is het idee zo gek nog niet om daar eindelijk eens iets aan te doen (maar liefst 25% van de Nederlandse pubers is laaggeletterd). Hier is rechts/neoliberaal Nederland verantwoordelijk voor geweest met die idiote bezuinigingen. Draai de geldstroom volledig open en beloon een onderwijzer naar z’n waarde. Dan keert ook het respect en de status weer terug, en daarmee ook de kwaliteit. Stop daarnaast ook met al die nieuwerwetse onderwijsonzin, zoals ipad scholen en dat soort flauwekul. Terug naar de basis, rijtjes en feiten stampen. Zodat de jeugd leert dat iemand als Piet Hein, eigenlijk best een verlicht persoon was in die tijd.

    Geliked door 1 persoon

  5. Er is maar een antwoord op de ontstane situatie. Ieder weldenkend mens, van elk ras, weet wat ons te doen staat:

    Laat ons aller verleden achter u!
    Richt u op de toekomst en betoon respect aan medemensen, van elk ras.

    Alleen op die wijze, kunnen we een betere wereld kweken waarop wij allen en ons nageslacht, van elk ras, zonder schaamte maar met trots! op terug kunnen zien!

    Like

    1. Pieter,
      krijgen blanke Nederlanders dan ook excuses van de Regering voor wat hun voorouders is aangedaan door de kerken, grootgrondbezitters, werkgevers, het koningshuis en de overheid zelf in de jaren van de 20e eeuw en daarvoor?

      Er waren in die tijd minder dan 1000 slavenhandelaren; de rest van de Nederlanders mochten zich doodwerken op het land, in de fabrieken of elders. Dat was je reinste slavenarbeid, kinderarbeid niet uitgezonderd; leven in bittere armoede.
      Die meer dan 99% van de Nederlanders had niets te maken met slavenhandel en hoeft daarom ook geen excuses aan te bieden. Niet alleen zwarten werden behandeld als slaven, ook de eigen blanke gewone mensen!

      Dat Rutte en de rest van de politiek uit lafheid alleen excuses willen aanbieden aan gekleurde mensen is geschiedvervalsing en daarom ook weer racistisch; volgens de rechter in het Wilders proces is immers onderscheid maken op grond van huidskleur racistisch en dat is precies wat Rutte en co. doen.

      Like

      1. Excuses aanbieden, beelden omverwerpen, en Zwarte Piet:
        Excuses aan bieden is simpel maar er zit een staartje aan. De groep die de excuses krijgt zal er dan niet voor terugdeinzen om aan zo’n excuse geld te verbinden “Makkelijk om sorry te zeggen, maar we kunnen je ‘zonde’ alleen kwijtschelden al je ons nu helpt”. Dat wordt erg ingewikkeld: wie moet wat aan wie betalen. En hoever gaan we terug in de geschiedenis?
        Dus…. niet te doen! Het enige wat er gedaan kan worden is de kloof tussen arm en rijk wat kleiner te maken en te voorkomen dat je extreem rijk kan worden. Dus excuses aanbieden kan natuurlijk wel maar er direct bij zeggen dat er geen financiele consequencies aan zitten. Nederland gaat niet betalen aan Surinamers of aan afro-amerikanen. Duitsland niet aan Nederland, etc.
        De beeldenstorm slaat nergens op. Wat er wel gedaan kan worden is bij ieder beeld wat meer uitleg text erbij.
        Zwarte Piet: alle kinderen houden veel van Piet en zijn bang voor Sinterklaas.

        Like

  6. Er is maar een antwoord op de ontstane situatie. Ieder weldenkend mens, van elk ras, weet wat ons te doen staat:

    Laat ons aller verleden achter u!
    Richt u op de toekomst en betoon respect aan medemensen, van elk ras.

    Alleen op die wijze, kunnen we een betere wereld kweken waarop wij allen en ons nageslacht, van elk ras, tesamen zonder schaamte maar met trots! op terug kunnen zien!

    Like

  7. Vanmorgen in het nieuws dat ook het standbeeld van Mahatma Ghandi is beklad met “Racist”. Als er iets was dat Ghandi niet was is dat racist.
    Ghandi wilde geen enkel geweld, ook niet tegen blanken, maar kennelijk mag dat niet. Blanken zijn immers bij voorbaat racisten, volgens deze onbenullen van bekladders; zij hebben geen enkel benul van de werkelijke historie maar zijn verdwaald in hun eigen verdwaasde ideologie. Dit is terug naar de middeleeuwen en dat kunnen we niet accepteren.

    Like

  8. Ik citeer een reactie op Elsevier:

    Vreemd dat in Nederland de blanke bevolking zich zo laat vernederen en verdringen door agressieve, racistische, discriminerende demonstraties. Zelfs gesteund door extreem linkse groepen.
    De belachelijke beschuldiging; wie niet meedeed, was een racist.
    Ze moeten zelf hun verantwoordelijkheid nemen en de schuld niet altijd bij de blanke inwoners neerleggen.
    Waarom gaan zij niet demonstreren in Afrikaanse landen, waar de slavernij nog welig tiert en zetten zij zich daar niet in om het voor de burger beter te maken.
    Daar liggen ook hun wortels en hun voorouders komen daar vandaan. De bevolking handelde reeds in slaven, voordat er ooit een blanke een voet op hun bodem heeft gezet. Waarom wordt dat niet in het slavernijmuseum vertelt en op de scholen? Dan krijg je een genuanceerder beeld.
    Vertel het de kinderen, hoe het toeging op de Afrikaanse slavenmarkten. Ze verkochten hun eigen mensen.”

    Ook onze eigen blanke burgers werden eind 19e en begin 20e eeuw veelvuldig als slaven gebruikt? Wat belet ons net zo tekeer te gaan als BLM?

    Like

  9. Anoniem, ???
    Ik schreef:
    Laat ons aller verleden achter u!
    Richt u op de toekomst en betoon respect aan medemensen, van elk ras.

    Ik, had het ‘niet’ over exuses.
    U, kunt toch lezen!

    Like

    1. Ik had het niet tegen u!

      Maar als er excuses worden aangeboden, dan ook aan gewone Nederlanders wier voorouders werden uitgebuit, onderdrukt en als slaven werden behandeld.
      Blanke slavernij is niet minder erg dan zwarte slavernij. Excuses aan iedereen of niet.

      Like

Reacties zijn gesloten.